Lãi suất liên ngân hàng là gì? Cách tính, tác động và cách tra cứu

Lãi suất liên ngân hàng là một trong những chỉ báo quan trọng phản ánh tình trạng thanh khoản của hệ thống ngân hàng và định hướng chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Dù không trực tiếp tác động đến người dân, nhưng biến động của lãi suất liên ngân hàng lại ảnh hưởng sâu rộng đến lãi suất cho vay, dòng tiền thị trường và xu hướng của nền kinh tế. Việc hiểu rõ lãi suất liên ngân hàng là gì, cơ chế vận hành và vai trò của nó sẽ giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp chủ động hơn trong các quyết định tài chính và đầu tư.

Lãi suất liên ngân hàng là gì?

Lãi suất liên ngân hàng (Interbank Offered Rate) là lãi suất mà các ngân hàng thương mại vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng. Thị trường liên ngân hàng là nơi các ngân hàng thương mại giao dịch với nhau để vay hoặc cho vay vốn nhằm đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong ngắn hạn.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định các ngân hàng thương mại phải duy trì một tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhất định trên tổng số tiền gửi. Nếu sau khi kiểm toán cuối ngày, một ngân hàng thương mại nào đó bị thiếu hụt tiền dự trữ so với quy định, ngân hàng đó có thể vay vốn từ các ngân hàng khác trên thị trường liên ngân hàng.

Thời hạn vay vốn trên thị trường liên ngân hàng thường rất ngắn, phổ biến là qua đêm (overnight), một tuần (1W), một tháng (1M), hai tháng (2M), v.v.

Mối quan hệ giữa lãi suất liên ngân hàng và chính sách tiền tệ

Lãi suất liên ngân hàng và chính sách tiền tệ có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ; lãi suất liên ngân hàng vừa là công cụ điều hành vừa là chỉ báo phản ánh hiệu quả chính sách của Ngân hàng Trung ương (NHTW).

• Khi NHTW tăng lãi suất điều hành (lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu), chi phí vay vốn của các ngân hàng thương mại tăng lên, kéo theo lãi suất liên ngân hàng tăng, từ đó hạn chế tín dụng, giảm cung tiền và góp phần kiểm soát lạm phát.
• Khi NHTW giảm lãi suất điều hành, lãi suất liên ngân hàng có xu hướng giảm, khuyến khích các ngân hàng mở rộng vay mượn và cấp tín dụng, hỗ trợ đầu tư, tiêu dùng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Diễn biến lãi suất liên ngân hàng, đặc biệt là lãi suất qua đêm, đóng vai trò như chỉ báo sớm về thanh khoản của hệ thống ngân hàng và mức độ căng thẳng tiền tệ.

Lãi suất liên ngân hàng tăng cao bất thường phản ánh tình trạng thiếu hụt thanh khoản, trong khi mức lãi suất quá thấp cho thấy hệ thống dư thừa vốn, là cơ sở để NHTW điều chỉnh chính sách kịp thời nhằm ổn định thị trường tài chính và đạt các mục tiêu vĩ mô.

Lãi suất liên ngân hàng ảnh hưởng đến nền kinh tế như thế nào?

Để hiểu rõ hơn về lãi suất liên ngân hàng, cần xem xét vai trò và ý nghĩa của công cụ này đối với nền kinh tế, thị trường tài chính và hệ thống ngân hàng.

Vai trò đối với nền kinh tế

Lãi suất liên ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô. Thông qua thị trường liên ngân hàng, dòng vốn được điều tiết linh hoạt, giúp đảm bảo thanh khoản cho hệ thống ngân hàng và hỗ trợ Ngân hàng Trung ương thực thi chính sách tiền tệ một cách hiệu quả.

Bằng việc điều chỉnh mặt bằng lãi suất liên ngân hàng, Ngân hàng Trung ương có thể tác động đến lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế, qua đó kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng hoặc ổn định kinh tế trong những giai đoạn biến động.

Vai trò đối với thị trường tài chính

Thị trường liên ngân hàng là nền tảng vận hành của hệ thống tài chính, nơi các tổ chức tài chính thực hiện giao dịch vốn ngắn hạn nhằm cân đối thanh khoản. Cơ chế này giúp các ngân hàng nhanh chóng xử lý tình trạng dư thừa hoặc thiếu hụt vốn tạm thời, đảm bảo hoạt động tài chính diễn ra liên tục và thông suốt.

Bên cạnh đó, lãi suất liên ngân hàng còn đóng vai trò là mức tham chiếu quan trọng, góp phần hình thành mặt bằng lãi suất chung trên thị trường và ảnh hưởng trực tiếp đến các sản phẩm tài chính như tín dụng tiêu dùng, cho vay doanh nghiệp và trái phiếu.

Ý nghĩa đối với các ngân hàng

Đối với các ngân hàng thương mại, lãi suất và thị trường liên ngân hàng là công cụ thiết yếu trong quản trị thanh khoản và tối ưu hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng có thể chủ động vay hoặc cho vay vốn ngắn hạn để cân đối dòng tiền, đáp ứng nhu cầu của khách hàng và tuân thủ các quy định về dự trữ bắt buộc.

Ngoài ra, thị trường liên ngân hàng còn tạo điều kiện cho các ngân hàng quy mô nhỏ tiếp cận nguồn vốn kịp thời, góp phần duy trì hoạt động ổn định và nâng cao khả năng cạnh tranh trong toàn bộ hệ thống tài chính.

Cách tra cứu lãi suất liên ngân hàng

Lãi suất liên ngân hàng được công bố hàng ngày trên website của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Ngoài ra, các ngân hàng thương mại cũng thường công bố lãi suất liên ngân hàng trên website của mình.

Ứng dụng lãi suất liên ngân hàng trong đầu tư chứng khoán

• Dự báo xu hướng chính sách tiền tệ: Diễn biến lãi suất liên ngân hàng, đặc biệt là lãi suất qua đêm, giúp nhà đầu tư nhận diện sớm khả năng Ngân hàng Trung ương sẽ nới lỏng hay thắt chặt tiền tệ, từ đó chủ động điều chỉnh chiến lược đầu tư.
• Đánh giá trạng thái dòng tiền và thanh khoản thị trường: Lãi suất liên ngân hàng tăng cao phản ánh thanh khoản hệ thống căng thẳng, chi phí vốn tăng và dòng tiền vào chứng khoán có xu hướng suy yếu; ngược lại, lãi suất thấp cho thấy dòng tiền dồi dào, hỗ trợ thị trường.
• Xác định thời điểm gia tăng hoặc giảm tỷ trọng cổ phiếu: Mặt bằng lãi suất liên ngân hàng ổn định hoặc giảm thường là tín hiệu thuận lợi để gia tăng tỷ trọng cổ phiếu, trong khi lãi suất tăng nhanh là dấu hiệu nhà đầu tư nên thận trọng và ưu tiên quản trị rủi ro.
• Lựa chọn nhóm ngành hưởng lợi hoặc chịu ảnh hưởng: Các nhóm ngành nhạy cảm với lãi suất như ngân hàng, bất động sản, chứng khoán và xây dựng thường biến động mạnh theo lãi suất liên ngân hàng, giúp nhà đầu tư định hướng phân bổ danh mục theo chu kỳ tiền tệ.

>> Xem thêm: So sánh thị trường chứng khoán và thị trường ngoại hối

Kết luận

Lãi suất liên ngân hàng không chỉ là mức lãi suất cho vay giữa các ngân hàng, mà còn là công cụ điều hành quan trọng của chính sách tiền tệ và chỉ báo sớm về thanh khoản hệ thống tài chính. Thông qua việc theo dõi diễn biến lãi suất liên ngân hàng, nhà đầu tư có thể đánh giá xu hướng dòng tiền, dự đoán động thái của Ngân hàng Trung ương và nhận diện sớm các rủi ro vĩ mô. Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng biến động, việc hiểu và vận dụng lãi suất liên ngân hàng sẽ giúp nâng cao chất lượng quyết định đầu tư và quản trị rủi ro hiệu quả hơn.