Kiến thức

Chính sách tài khóa là gì? Tác động đến thị trường chứng khoán

Chính phủ sử dụng ngân sách quốc gia để điều tiết nền kinh tế như thế nào? Quyết định chi tiêu công và thuế ảnh hưởng thế nào đến túi tiền của bạn?

Hiểu rõ chính sách tài khóa là gì giúp bạn nắm bắt cơ hội dòng tiền. Từ đó, nhà đầu tư sẽ chủ động hơn trong việc phân tích vĩ mô để chọn lọc cổ phiếu.

Chính sách tài khóa là gì?

Chính sách tài khóa (Fiscal Policy) là việc chính phủ điều chỉnh chi tiêu công và mức thuế. Mục đích nhằm điều tiết nền kinh tế vĩ mô ổn định.

Trong đó, chính phủ đóng vai trò như một người quản lý ngân sách quốc gia. Các quyết sách này tác động trực tiếp đến tổng cầu và tăng trưởng GDP.

Để tìm hiểu sâu hơn, bạn nên đọc thêm bài viết về chính sách tiền tệ của chúng tôi.

Phân loại chính sách tài khóa

Chính sách tài khóa mở rộng: Chính phủ áp dụng chính sách mở rộng khi nền kinh tế tăng trưởng chậm. Trạng thái này được thực hiện bằng cách tăng chi tiêu công hoặc giảm thuế. Hành động này giúp đưa nhiều tiền hơn vào nền kinh tế. Qua đó, sức mua của người dân tăng lên và kích thích doanh nghiệp mở rộng sản xuất.
Chính sách tài khóa thắt chặt: Chính sách thắt chặt được sử dụng khi nền kinh tế tăng trưởng quá nóng. Chính phủ sẽ thực hiện cắt giảm chi tiêu công hoặc tăng thuế. Quyết sách này làm giảm lượng tiền lưu thông, hạ nhiệt nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Nhờ đó, mặt bằng giá cả được kiểm soát ổn định.

>> Xem thêm: So sánh chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ

Công cụ chính sách tài khóa

Chính phủ điều tiết nền kinh tế thông qua hai công cụ cốt lõi dưới đây:

Thuế

Các cấu phần trong một nền kinh tế rất nhiều, do vậy chính phủ cũng phải có rất nhiều loại thuế khác nhau: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế VAT, thuế trước bạ, thuế đặc biệt,…

Tuy có nhiều loại vậy nhưng với chính sách tài khóa thì sẽ được chia làm 2 loại chính sau:

Thuế trực tiếp: là loại thuế được gắn trực tiếp với thu nhập/ tài sản của doanh nghiệp và người dân.
Thuế gián tiếp: là thuế đánh lên các dịch vụ, hàng hóa trong lưu thông từ các hoạt động tiêu dùng của nền kinh tế.

Khi chính phủ tăng thuế thì sẽ tác động rất nhiều đến các thành phần của nền kinh tế. Ảnh hưởng đầu tiên là làm giảm thu nhập của các thành phần trong nền kinh tế, từ đó dẫn đến chi tiêu giảm, khiến cho GDP giảm. Bên cạnh đó, thuế cũng sẽ có thể tác động nên giá cả hàng hóa làm cho có sự chênh lệch lớn với giá trị thực sự của nó, gây ra hành động đầu cơ.

Chi tiêu chính phủ

Chi tiêu chính phủ được chia làm 3 loại:

Chi tiêu chuyển nhượng: Là khi chính phủ muốn phân phối lại của cải trong xã hội
Chi phí chi tiêu hiện tại: Là các chi phí thường xuyên và liên tục của chính phủ
Chi tiêu vốn: là các chi phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng điện đường trường trạm.

Chi tiêu chính phủ là một phần công cụ của chính sách tài khóa

Mục tiêu của chính sách tài khóa

Chính phủ sử dụng các công cụ tài khóa nhằm đạt được ba nhóm mục tiêu vĩ mô cốt lõi:

Ổn định kinh tế vĩ mô: Chính phủ điều tiết tổng cầu để kiểm soát lạm phát và ngăn chặn nguy cơ suy thoái. Khi kinh tế quá nóng, chính sách thắt chặt sẽ giúp hạ nhiệt thị trường.
Thúc đẩy tăng trưởng bền vững: Việc tập trung vốn cho cơ sở hạ tầng nâng cao năng suất lao động dài hạn. Đồng thời, chính sách ưu đãi thuế khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân.
Đảm bảo an sinh xã hội: Thuế lũy tiến giúp điều tiết khoảng cách giàu nghèo. Nguồn thu này được chi cho y tế, giáo dục và hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong xã hội.

Hiệu quả và và hạn chế của chính sách tài khóa

Mọi quyết sách vĩ mô đều mang tính hai mặt. Việc hiểu rõ ưu nhược điểm giúp nhà đầu tư chủ động quản trị rủi ro danh mục.

Ưu điểm

Chính sách tài khóa giúp chính phủ chủ động dẫn dắt dòng tiền vào các ngành kinh tế trọng điểm. Các dự án hạ tầng lớn tạo bệ đỡ phát triển lâu dài.

Đồng thời, việc điều chỉnh thuế tác động trực tiếp đến thu nhập và tâm lý tiêu dùng của người dân.

Hạn chế và rủi ro

Hạn chế lớn nhất của công cụ này là độ trễ thời gian thực thi. Chính phủ cần nhiều tháng để thu thập số liệu và thông qua các quyết sách.

Ngoài ra, việc lạm dụng chính sách mở rộng dễ gây thâm hụt ngân sách nghiêm trọng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về mối nguy này qua bài viết Nợ chính phủ của DSC.

Tác động của chính sách tài khóa đến thị trường chứng khoán

Chính sách tài khóa là biến số quan trọng tác động đến chỉ số VN-Index và giá trị doanh nghiệp niêm yết. Các tác động này thường diễn ra qua hai kịch bản cụ thể:

Khi chính phủ áp dụng chính sách tài khóa mở rộng

Dòng tiền từ các dự án chi tiêu công giúp cải thiện doanh thu của nhiều nhóm doanh nghiệp. Thị trường chứng khoán thường phản ứng tích cực trong giai đoạn này.

Đặc biệt, các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng và vật liệu xây dựng sẽ hưởng lợi trực tiếp. Việc giảm thuế cũng giúp doanh nghiệp giữ lại nhiều lợi nhuận hơn.

Khi chính phủ áp dụng chính sách tài khóa thắt chặt

Việc tăng thuế thu nhập hoặc cắt giảm chi tiêu công làm giảm tổng cầu của nền kinh tế. Lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp gặp áp lực lớn.

Tâm lý nhà đầu tư lúc này trở nên thận trọng hơn. Họ có xu hướng rút bớt vốn để chuyển sang các kênh đầu tư an toàn.

Phân hóa cơ hội giữa các nhóm ngành niêm yết

Nhà đầu tư nên chủ động lựa chọn cổ phiếu dựa trên xu hướng giải ngân ngân sách:

Nhóm xây dựng và vật liệu: Hưởng lợi trực tiếp khi chính phủ đẩy mạnh giải ngân đầu tư công. Nhu cầu thép, xi măng, đá xây dựng tăng trưởng mạnh.
Nhóm bất động sản khu công nghiệp: Cơ sở hạ tầng phát triển giúp tăng giá thuê đất. Dòng vốn FDI cũng dễ dàng tìm đến các dự án có giao thông thuận lợi.
Nhóm bán lẻ và hàng tiêu dùng: Được hỗ trợ gián tiếp nhờ các chính sách miễn giảm thuế VAT. Thu nhập thực tế tăng giúp người dân chi tiêu nhiều hơn. Bạn có thể xem thêm bài phân tích về dòng vốn ODA để hiểu thêm về hạ tầng.