Tâm lý đám đông là gì? Các loại tâm lý đám đông trong đầu tư

“Be fearful when others are greedy and greedy when others are fearful” – Warren Buffett (hãy sợ hãi khi người khác tham lam và hãy tham lam khi người khác sợ hãi). Tâm lý đám đông có lẽ là cụm từ rất phổ biến với các nhà đầu tư. Việc tỉnh táo phòng tránh tâm lý đám đông sẽ giúp nhà đầu tư có được những khoản lợi nhuận vượt trội trên thị trường chứng khoán. Trong bài viết này, DSC sẽ phân tích tâm lý đám đông và cách phòng tránh tâm lý này.

Tâm lý đám đông là gì?

Tâm lý đám đông là thuật ngữ dùng để chỉ việc một nhóm người bị ảnh hưởng bởi các hành động của đám đông mà không có chủ đích từ trước. Ta có thể thấy rất nhiều ví dụ của tâm lý đám đông như là việc tất cả học sinh chọn đáp án A sẽ khiến một học sinh nào đó (mặc dù nghĩ đáp án A là sai) bỏ qua các nhận định của mình và lựa chọn theo đám đông. Với tâm lý đám đông trong thị trường chứng khoán, nhà đầu tư cá nhân mới tham gia thị trường thường mắc phải tâm lý đám đông khi ra quyết định đầu tư, từ đó dẫn tới những khoản đầu tư không hiệu quả, thậm chí thua lỗ.

Vì sao nhà đầu tư thường mắc bẫy hiệu ứng tâm lý đám đông?

Bắt nguồn từ tâm lý “ham giàu nhanh” của đại đa số nhà đầu tư cá nhân mới tham gia thị trường, họ thường chỉ chú ý đến khoản lợi nhuận “béo bở” trước mắt mà quên mất việc đánh giá rủi ro của khoản đầu tư một cách cẩn trọng. Thậm chí là một số người mặc dù đã biết trước những rủi ro đó nhưng lại bỏ qua nó chỉ vì nghĩ rằng sẽ có kẻ ngốc hơn mình mua lại cổ phiếu này. 

Ví dụ về tâm lý đám đông có thể kể đến là việc nhà đầu tư mua/bán cổ phiếu FLC. Mặc dù trong quá khứ, chủ tịch tập đoàn FLC (ông Trịnh Văn Quyết) đã vướng phải rất nhiều những lùm xùm về việc thao túng cổ phiếu, “úp bô” nhà đầu tư, nhiều người vẫn quyết định xuống tiền với cổ phiếu này chỉ vì “con này trần nhiều quá” hay “nhiều người mua thế chắc không sao đâu”.

Ngoài ra, do thiếu kiến thức và kinh nghiệm, nhiều nhà đầu tư chọn cách Copy-trade (“bắt chước” việc mua/bán của các nhà đầu tư khác). Tuy nhiên, việc copy-trade có thể khiến nhà đầu tư chịu thiệt hại lớn do họ luôn thụ động, phụ thuộc vào người khác trong việc mua bán. Rất có thể giá cổ phiếu đã giảm sâu trước khi họ kịp nhận ra và copy người khác. Ngoài ra, họ còn gặp rủi ro khi nhà đầu tư mà họ copy đưa ra các quyết định sai lầm.

Các loại tâm lý đám đông trong đầu tư phổ biến

Tâm lý lạc quan thái quá

“People hate to think about bad things happening so they always underestimate their likelihood” – Charlie Geller (Mọi người ghét nghĩ về những điều tồi tệ nên họ luôn đánh giá thấp khả năng xảy ra của chúng).

Nhà đầu tư chứng khoán thường đánh giá thấp khả năng xảy ra của một rủi ro nào đó với mục đích “tự trấn an” bản thân rằng đây là một khoản đầu tư rất sinh lợi. Tuy nhiên, việc đánh giá thấp các rủi ro có thể gây ra hậu quả khôn lường cho nhà đầu tư. Để phòng tránh tâm lý này, nhà đầu tư nên “giữ một cái đầu lạnh”, cởi mở hơn với các ý kiến trái chiều của các nhà đầu tư khác hoặc các chuyên gia tài chính.

Tâm lý tự tin quá mức

“It ain’t what you don’t know that gets you into trouble. It’s what you know for sure that just ain’t so.” – Mark Twain (bạn gặp rắc rối không phải vì những gì bạn không biết mà vì những gì bạn biết chắc chắn nhưng lại không phải như vậy)

Tâm lý tự tin thái quá cũng là một tâm lý khá phổ biến trên thị trường. Trong những thời điểm thị trường uptrend, hầu như nhà đầu tư nào cũng có lãi lớn, thậm chí gấp 5, gấp 10 lần số vốn bỏ ra. Lúc ấy, nhiều nhà đầu tư tin rằng họ rất giỏi trong việc đầu tư, dự báo giá cổ phiếu. Họ tự tin đến nỗi không thèm quan tâm tới nhận định của các chuyên gia, những người mà họ cho rằng chỉ giỏi lý thuyết. Tới giai đoạn thị trường downtrend, nhiều người trong số họ có những khoản đầu tư rất rủi ro bị giảm giá mạnh. Họ gặp khủng hoảng về cả tài chính lẫn về tâm lý và hầu như những người này sẽ không trụ lại ở thị trường.

Cách thoát bẫy tâm lý đám đông trong đầu tư chứng khoán

Đặc điểm của tâm lý đám đông là mất đi những nhận định cá nhân mà hành động theo những gì đám đông đang làm. Để tránh việc bị cuốn theo tâm lý đám đông, trước hết, nhà đầu tư nên trang bị cho bản thân kiến thức để có thể tự mình đánh giá doanh nghiệp, cổ phiếu. Tiếp theo, nhà đầu tư cần đưa ra những luận điểm, luận cứ về việc mua/bán cổ phiếu đó. Dựa vào những luận điểm này, nhà đầu tư có thể tự mình hành động mà không bị ảnh hưởng bởi ý kiến của các cá nhân khác trên thị trường.

Thị trường chứng khoán là nơi bạn rất có thể bị mắc các bẫy tâm lý đám đông dẫn đến các khoản đầu tư thua lỗ, kém hiệu quả. Ngoài việc hiểu và chuẩn bị phương pháp phòng tránh từ trước, bạn có thể bắt đầu đầu tư với số vốn nhỏ và tích lũy kinh nghiệm cho đến khi tâm lý đã đủ vững vàng trước những cám dỗ của thị trường.

Xem thêm: Cách kiểm soát tâm lý trong đầu tư chứng khoán

Kết Luận

Tâm lý đám đông là một trong những "cái bẫy" nguy hiểm nhất khiến nhà đầu tư đưa ra quyết định sai lầm và chịu thua lỗ trên thị trường chứng khoán. Việc nhận diện các biểu hiện như tâm lý lạc quan thái quá, tự tin quá mức hay thói quen copy-trade mù quáng là bước đầu tiên để bảo vệ danh mục đầu tư của bạn.

Để thoát khỏi bẫy tâm lý đám đông, nhà đầu tư cần trang bị kiến thức phân tích cơ bản và kỹ thuật, xây dựng luận điểm đầu tư rõ ràng cho mỗi quyết định mua/bán, và bắt đầu với số vốn nhỏ để tích lũy kinh nghiệm thực chiến.

Như Warren Buffett đã nói: "Hãy sợ hãi khi người khác tham lam và hãy tham lam khi người khác sợ hãi" – giữ một cái đầu lạnh và tư duy độc lập chính là chìa khóa để thành công trên thị trường.

Bạn muốn được trang bị kiến thức bài bản để tự tin đưa ra quyết định đầu tư? Mở tài khoản chứng khoán tại DSC để nhận tư vấn 1-1 từ đội ngũ chuyên gia và tham gia các khóa đào tạo miễn phí về phân tích cổ phiếu!