Cổ phiếu quỹ là gì? Đặc điểm của cổ phiếu quỹ

Trong các bản tin tài chính, chúng ta thường thấy thông báo doanh nghiệp chi hàng trăm tỷ đồng để mua lại chính cổ phiếu của mình trên thị trường. Hành động này không chỉ đơn thuần là nghiệp vụ tài chính mà còn là một tín hiệu quan trọng gửi đến các cổ đông. Vậy cổ phiếu quỹ là gì? Tại sao doanh nghiệp lại chọn giữ lại cổ phiếu của chính mình thay vì dùng nguồn vốn đó để tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh?

Hiểu rõ bản chất, đặc điểm và các quy định pháp lý về cổ phiếu quỹ sẽ giúp nhà đầu tư "đọc vị" được chiến lược của ban lãnh đạo, đồng thời đánh giá được tác động thực sự của nó tới giá cổ phiếu và chỉ số EPS. Hãy cùng DSC đi sâu vào phân tích các quy định mua – bán cổ phiếu quỹ và những lưu ý đắt giá khi theo dõi loại tài sản đặc biệt này trong bài viết dưới đây.

Cổ phiếu quỹ là gì?

Cổ phiếu quỹ là cổ phiếu do chính doanh nghiệp phát hành mua lại từ thị trường thứ cấp bằng nguồn vốn hợp pháp. Sau khi được mua lại, số cổ phiếu này không còn được tính vào tổng lượng cổ phiếu đang lưu hành, đồng nghĩa với việc quyền biểu quyết và quyền nhận cổ tức gắn với số cổ phiếu đó bị tạm ngưng trong thời gian doanh nghiệp nắm giữ.

Các công ty đại chúng niêm yết trên HoSE và HNX thực hiện mua cổ phiếu quỹ nhằm 3 mục tiêu chính: ổn định giá cổ phiếu trong giai đoạn thị trường biến động, tối ưu hóa cấu trúc vốn, và tăng giá trị thực tế cho cổ đông hiện hữu thông qua cơ chế giảm nguồn cung lưu hành. Khi tổng lượng cổ phiếu lưu hành giảm, chỉ số EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) của các cổ đông còn lại tăng lên tương ứng mà không cần doanh nghiệp phải tăng trưởng lợi nhuận tuyệt đối.

Cổ phiếu quỹ khác biệt với cổ phiếu bị hủy niêm yết ở chỗ doanh nghiệp có thể tái phát hành số cổ phiếu này ra thị trường trong tương lai — ví dụ để phục vụ chương trình ESOP hoặc huy động vốn bổ sung — theo quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).

>> Xem thêm: Thị trường vốn là gì?

Đặc điểm của cổ phiếu quỹ

Cổ phiếu quỹ sở hữu 5 đặc điểm riêng biệt so với cổ phiếu phổ thông đang lưu hành trên thị trường:

• Không có quyền cổ đông: Cổ phiếu quỹ không được hưởng quyền biểu quyết, không nhận cổ tức và không được ưu tiên mua cổ phiếu phát hành thêm trong suốt thời gian doanh nghiệp nắm giữ.
• Hình thành từ giao dịch mua lại: Cổ phiếu quỹ được tạo ra khi chính công ty đại chúng thực hiện mua lại cổ phiếu đang lưu hành của mình trên thị trường thứ cấp (HoSE, HNX, UPCOM) bằng nguồn vốn hợp pháp theo quy định của UBCKNN.
• Linh hoạt trong xử lý sau mua lại: Doanh nghiệp có thể giữ lại cổ phiếu quỹ để tái sử dụng cho chương trình ESOP, huy động vốn bổ sung, hoặc hủy bỏ vĩnh viễn — tùy theo nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông tại từng thời điểm.
• Tác động trực tiếp đến vốn chủ sở hữu: Việc mua cổ phiếu quỹ làm giảm vốn chủ sở hữu và giá trị sổ sách của doanh nghiệp. Ngược lại, khi bán lại cổ phiếu quỹ, phần giá trị thu được được cộng trở lại vào vốn chủ sở hữu tương ứng.
• Bị giới hạn tỷ lệ nắm giữ theo pháp luật: Tổng số cổ phiếu quỹ doanh nghiệp được phép nắm giữ không vượt quá mức trần do Luật Doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn của UBCKNN quy định tại từng thời điểm.

Lý do công ty mua lại cổ phiếu quỹ

Công ty mua lại cổ phiếu quỹ nhằm mục đích:

• Kích cầu tăng giá cổ phiếu: Khi giá cổ phiếu xuống thấp, công ty có thể mua lại cổ phiếu quỹ để tăng lượng cổ phiếu nắm giữ và tạo tâm lý tích cực cho nhà đầu tư, từ đó kích cầu tăng giá cổ phiếu.
• Tăng lợi nhuận sau thuế: Khi bán cổ phiếu quỹ, công ty có thể thu về một khoản tiền lớn, từ đó tăng lợi nhuận sau thuế.
• Giảm vốn điều lệ: Khi mua lại cổ phiếu quỹ, công ty sẽ giảm vốn điều lệ, từ đó giảm chi phí quản lý.
• Điều chỉnh cơ cấu vốn: Công ty có thể mua lại cổ phiếu quỹ để điều chỉnh cơ cấu vốn, tăng tỷ lệ vốn chủ sở hữu và giảm tỷ lệ nợ phải trả.

Quy định về mua lại cổ phiếu quỹ

Theo quy định của Luật Chứng khoán 2019, công ty cổ phần đại chúng chỉ được mua lại cổ phiếu quỹ khi đáp ứng các điều kiện sau:

• Có quyết định của Đại hội đồng cổ đông thông qua việc mua lại cổ phiếu quỹ.
• Không vi phạm quy định về tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của nhà đầu tư nước ngoài.
• Có đủ nguồn vốn để mua lại cổ phiếu quỹ.
• Không được mua lại cổ phiếu quỹ để trả nợ cho các khoản vay.

Điều kiện mua lại và bán cổ phiếu quỹ

Điều kiện mua lại cổ phiếu quỹ

Để thực hiện việc mua lại cổ phiếu của chính mình làm cổ phiếu quỹ, doanh nghiệp cần tuân thủ các điều kiện chặt chẽ về tài chính và kế hoạch như sau:

• Đảm bảo nguồn vốn hợp lệ: Doanh nghiệp phải có đủ nguồn vốn thực hiện, được xác định căn cứ trên báo cáo tài chính gần nhất đã được kiểm toán hoặc soát xét theo quy định.
• Quy định nguồn vốn đối với công ty mẹ: Trường hợp công ty mẹ thực hiện mua lại, nguồn vốn có thể sử dụng thặng dư vốn cổ phần, quỹ đầu tư phát triển hoặc các quỹ khác thuộc vốn chủ sở hữu.
• Giới hạn khi sử dụng lợi nhuận sau thuế: Nếu dùng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối để mua lại cổ phiếu, tổng số vốn bỏ ra không được vượt quá mức lợi nhuận thực tế được ghi nhận trên báo cáo tài chính.
• Phê duyệt phương án cụ thể: Doanh nghiệp phải có phương án mua lại chi tiết được cấp có thẩm quyền thông qua, trong đó nêu rõ: số lượng, thời gian thực hiện (không quá 30 ngày) và nguyên tắc xác định giá.
• Tuân thủ các điều kiện an toàn tài chính: Sau khi mua lại, doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính khác đến hạn.

Điều kiện bán cổ phiếu quỹ

Khi doanh nghiệp có nhu cầu tái phát hành hoặc bán ra số cổ phiếu quỹ đang nắm giữ, cần lưu ý các quy định sau:

• Thời gian nắm giữ tối thiểu: Công ty chỉ được phép bán cổ phiếu quỹ sau ít nhất 06 tháng kể từ ngày kết thúc đợt mua lại gần nhất.
• Các trường hợp ngoại lệ về thời gian: Quy định về thời gian nắm giữ 06 tháng sẽ không áp dụng nếu doanh nghiệp bán cổ phiếu quỹ cho người lao động (chương trình ESOP) hoặc dùng làm cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu.
• Yêu cầu về phương án giao dịch: Tương tự như khi mua, việc bán cổ phiếu quỹ bắt buộc phải có phương án thực

Tác động của cổ phiếu quỹ đến giá cổ phiếu

Mua lại cổ phiếu quỹ có thể làm tăng giá cổ phiếu theo các cách sau:

• Giảm lượng cổ phiếu lưu hành: Khi công ty mua lại cổ phiếu quỹ, lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường sẽ giảm xuống. Điều này làm tăng nhu cầu mua cổ phiếu của các nhà đầu tư khác, từ đó đẩy giá cổ phiếu lên cao.
• Tạo tâm lý tích cực cho nhà đầu tư: Việc công ty mua lại cổ phiếu quỹ thể hiện rằng công ty tin tưởng vào tương lai của chính mình. Điều này sẽ tạo tâm lý tích cực cho nhà đầu tư, từ đó thúc đẩy họ mua cổ phiếu của công ty.

Kết luận

Cổ phiếu quỹ là một công cụ quản trị vốn linh hoạt, giúp doanh nghiệp điều tiết cung cầu, khẳng định niềm tin với nhà đầu tư và gia tăng giá trị cổ phiếu trong dài hạn. Tuy nhiên, việc mua lại hay tái phát hành cổ phiếu quỹ luôn đi kèm với những quy định nghiêm ngặt về nguồn vốn và thời gian thực hiện để đảm bảo tính minh bạch của thị trường.

Đối với nhà đầu tư, các đợt giao dịch cổ phiếu quỹ thường mở ra những cơ hội mua bán tiềm năng, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về mục đích thực sự của doanh nghiệp. Việc kết hợp quan sát chỉ số cổ phiếu quỹ với sức khỏe tài chính tổng thể sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện và chính xác nhất.

Nắm bắt cơ hội đầu tư cùng hệ sinh thái số của DSC!

Để cập nhật nhanh chóng các thông báo mua lại cổ phiếu quỹ và nhận phân tích chuyên sâu về tác động của chúng tới danh mục đầu tư, bạn có thể:

• Mở tài khoản chứng khoán DSC: Trải nghiệm quy trình eKYC hiện đại, mở tài khoản giao dịch chỉ trong 3 phút.
• Sử dụng DSC ChatAI: Tra cứu dữ liệu cổ phiếu, EPS và các chỉ số tài chính của doanh nghiệp 24/7.
• Kết nối cùng chuyên gia DSC: Nhận tư vấn chiến lược và hỗ trợ cơ cấu danh mục đầu tư chuyên nghiệp.

DSC – Đồng hành cùng bạn trên con đường đầu tư thông minh và bền vững.