Giao dịch thỏa thuận là gì? Quy định sàn HOSE, HNX, UPCoM

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư có thể mua bán cổ phiếu thông qua hai phương thức chính: khớp lệnh trực tiếp trên bảng điện và giao dịch thỏa thuận. Trong khi khớp lệnh phù hợp cho các giao dịch nhỏ lẻ hằng ngày, giao dịch thỏa thuận lại là công cụ đắc lực cho các khối lượng giao dịch lớn của dòng tiền tổ chức.

Hiểu rõ giao dịch thỏa thuận là gì cùng các quy định riêng biệt trên sàn HOSE, HNX và UPCoM giúp nhà đầu tư nắm bắt trọn vẹn bức tranh thanh khoản thị trường và thực hiện cơ cấu danh mục an toàn.

Giao dịch thỏa thuận là gì?

Giao dịch thỏa thuận (Put-through Trading) là phương thức giao dịch mà bên mua và bên bán tự thống nhất với nhau về khối lượng, mức giá và phương thức thanh toán trước khi thông báo cho công ty chứng khoán ghi nhận kết quả vào hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán.

Khác với phương thức khớp lệnh tự động ghép các lệnh mua và bán theo nguyên tắc ưu tiên về giá và thời gian, cơ chế thỏa thuận mang các đặc trưng cốt lõi sau:

• Tự do thương lượng: Hai bên tham gia có quyền chủ động đàm phán mức giá và khối lượng mong muốn mà không phải cạnh tranh lệnh với toàn bộ thị trường.
• Không ghép lệnh tự động: Hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán chỉ đóng vai trò ghi nhận và xác thực tính hợp lệ của giao dịch, không thực hiện ghép nối tự động.
• Thanh toán bù trừ tập trung: Mọi kết quả chuyển nhượng quyền sở hữu và dòng tiền thanh toán đều được thực hiện qua Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), đảm bảo tính pháp lý tuyệt đối.

So sánh giao dịch thỏa thuận và giao dịch khớp lệnh

Để giúp nhà đầu tư phân biệt rõ ràng hai hình thức giao dịch cơ bản này, bảng dưới đây tổng hợp các tiêu chí đối chuẩn quan trọng:

Nhìn chung, giao dịch khớp lệnh đem lại tính linh hoạt cao cho các nhu cầu mua bán tức thời. Ngược lại, giao dịch thỏa thuận bảo vệ nhà đầu tư khỏi sự biến động bất lợi về giá khi cần chuyển nhượng lượng lớn cổ phiếu.

Tại sao các tổ chức và nhà đầu tư lớn lựa chọn giao dịch thỏa thuận?

Các quỹ đầu tư, khối ngoại và lãnh đạo doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các thương vụ mua bán hàng triệu cổ phiếu thông qua sổ lệnh thỏa thuận vì các lý do chiến lược sau:

Triệt tiêu hiện tượng trượt giá (Slippage)

Nếu một quỹ đầu tư đẩy lệnh mua 5 triệu cổ phiếu trực tiếp lên bảng điện qua phương thức khớp lệnh liên tục, lượng cầu đột biến này sẽ quét sạch các mức giá trần giá sàn, đẩy giá vốn trung bình lên rất cao.

Giao dịch thỏa thuận cho phép cố định một mức giá mua bán duy nhất cho toàn bộ 5 triệu cổ phiếu, loại bỏ hoàn toàn chi phí phát sinh do trượt giá.

Không làm xáo trộn chỉ số và tâm lý thị trường

Mọi giao dịch thỏa thuận đều không tham gia vào thuật toán tính toán điểm số của VN-Index hay HNX-Index.

Nhờ đó, việc sang tay hàng chục triệu cổ phiếu của các tập đoàn lớn không gây hoảng loạn hay tạo bẫy thanh khoản ảo cho các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường.

Phục vụ tái cấu trúc sở hữu và thương vụ M&A

Giao dịch thỏa thuận là phương thức chuyển nhượng chuẩn mực khi các cổ đông sáng lập sang tay cổ phần cho đối tác chiến lược, chuyển quyền sở hữu nội bộ gia đình, hoặc các thương vụ thâu tóm và sáp nhập (M&A) đòi hỏi tính bảo mật và mức giá thỏa thuận riêng.

Giao dịch khối ngoại khi cổ phiếu đã hết hạn mức sở hữu (Room ngoại)

Đối với các cổ phiếu đã kín tỷ lệ sở hữu nước ngoài (kín room ngoại), nhà đầu tư nước ngoài không thể mua thêm trên sàn khớp lệnh công khai.

Họ chỉ có thể mua lại cổ phiếu từ một nhà đầu tư nước ngoài khác thông qua giao dịch thỏa thuận, thường chấp nhận trả thêm một khoản phí chênh lệch (Premium) ngoài biên độ giá quy định.

Quy định giao dịch thỏa thuận trên sàn HOSE, HNX và UPCoM

Mỗi Sở Giao dịch Chứng khoán tại Việt Nam áp dụng các quy chế kỹ thuật riêng về khối lượng tối thiểu, biên độ giá và khung giờ giao dịch chứng khoán.

Quy định giao dịch thỏa thuận trên sàn HOSE

Khi mua cổ phiếu trên sàn HOSE bằng hình thức thỏa thuận, nhà đầu tư cần lưu ý các điểm đặc thù:

• Khối lượng cổ phiếu: Áp dụng cho các lệnh có khối lượng từ 20.000 cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ đóng trở lên. Đối với trái phiếu, giá trị giao dịch thỏa thuận tối thiểu là 400 triệu VNĐ.
• Giao dịch lô lẻ: Giao dịch lô lẻ từ 1 đến 99 cổ phiếu được phép thực hiện thỏa thuận nhưng không được phép thỏa thuận trong ngày đầu tiên cổ phiếu niêm yết.
• Giá thỏa thuận: Bắt buộc nằm trong biên độ dao động giá ±7% của ngày giao dịch.

Quy định giao dịch thỏa thuận trên sàn HNX

Nhà đầu tư thực hiện mua cổ phiếu trên sàn HNX áp dụng các điều kiện sau:

• Khối lượng tối thiểu: Áp dụng cho lệnh từ 5.000 cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ trở lên. Đối với trái phiếu doanh nghiệp, khối lượng tối thiểu là 1.000 trái phiếu.
• Phiên giao dịch sau giờ (After-hours): Sàn HNX có phiên giao dịch sau giờ từ 14h45 đến 15h00, cho phép nhà đầu tư thực hiện thỏa thuận theo giá đóng cửa của ngày giao dịch đó.
• Biên độ dao động giá: Áp dụng biên độ ±10% tính từ giá tham chiếu đầu ngày.

Quy định giao dịch thỏa thuận trên sàn UPCoM

Thị trường sàn UPCoM mang tính chất mở và thông thoáng nhất trong 3 sàn:

• Không giới hạn khối lượng tối thiểu: Nhà đầu tư có thể thỏa thuận từ 1 cổ phiếu trở lên mà không bị ràng buộc ngưỡng khối lượng lô lớn.
• Biên độ dao động giá: Biên độ rộng lên tới ±15%, tạo điều kiện tối đa cho các bên thương lượng mức giá phản ánh đúng cung cầu.

Quy trình và cách đặt lệnh giao dịch thỏa thuận từng bước

Quy trình thực hiện giao dịch thỏa thuận được phân chia thành 2 trường hợp cụ thể tùy thuộc vào việc các bên đã tìm được đối tác hay chưa:

Trường hợp 1: Hai bên đã tự thỏa thuận và tìm được đối tác

Đây là trường hợp phổ biến nhất giữa các đối tác kinh doanh hoặc cổ đông lớn. Quy trình gồm 3 bước:

1. Thống nhất điều kiện: Hai bên tự thương lượng và chốt mức giá (nằm trong biên độ), khối lượng cổ phiếu, mã chứng khoán và số tài khoản chứng khoán của nhau.
2. Thông báo công ty chứng khoán: Mỗi bên liên hệ với chuyên viên môi giới hoặc gửi phiếu lệnh thỏa thuận cho công ty chứng khoán nơi mở tài khoản.
3. Nhập và xác nhận lệnh trên hệ thống:
   • Công ty chứng khoán của bên bán (hoặc bên mua) nhập lệnh chào bán (hoặc chào mua) có chỉ định rõ tài khoản đối ứng lên hệ thống Sở.
   • Công ty chứng khoán của bên đối tác kiểm tra và nhấn xác nhận đối ứng để hoàn tất giao dịch.

Trường hợp 2: Chưa tìm được đối tác giao dịch (Quảng cáo lệnh thỏa thuận)

Nếu nhà đầu tư có nhu cầu mua hoặc bán lượng lớn cổ phiếu nhưng chưa có bên đối ứng:

1. Đặt lệnh quảng cáo: Nhà đầu tư liên hệ với chuyên viên quản lý tài khoản để đặt lệnh chào mua hoặc chào bán dạng thông tin quảng cáo lên bảng điện toàn thị trường.
2. Khớp nối thông tin: Các thành viên thị trường và công ty chứng khoán khác khi thấy lệnh chào sẽ liên hệ để kết nối bên mua và bên bán.
3. Thực hiện giao dịch: Khi hai bên đạt được thỏa thuận chung, quy trình xác nhận lệnh sẽ được tiến hành tương tự Trường hợp 1.

5 lưu ý khi thực hiện giao dịch thỏa thuận

Khi tham gia giao dịch thỏa thuận, nhà đầu tư cần tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc pháp lý và kỹ thuật sau:

• Lệnh đã xác lập không được phép hủy: Khi lệnh thỏa thuận đã được hai bên xác nhận thành công trên hệ thống Sở Giao dịch Chứng khoán, giao dịch không thể bị hủy bỏ đơn phương. Mọi sửa đổi chỉ có thể thực hiện trước khi bên đối ứng nhấn xác nhận.
• Tuyệt đối tuân thủ biên độ dao động giá: Giá thỏa thuận không được vượt ra ngoài giá trần hoặc giá sàn trong phiên giao dịch đó. Các giao dịch ngoài biên độ đều bị hệ thống tự động từ chối.
• Cấm thỏa thuận trong ngày giao dịch đầu tiên: Cổ phiếu trong ngày đầu tiên niêm yết hoặc ngày đầu giao dịch trở lại sau thời gian tạm ngừng (khi chưa có giá tham chiếu xác lập từ khớp lệnh) sẽ không được phép giao dịch thỏa thuận cho đến khi có giá đóng cửa đầu tiên.
• Kiểm soát hạn mức sở hữu nước ngoài (Room ngoại): Lệnh thỏa thuận giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài bắt buộc phải tuân thủ tỷ lệ sở hữu tối đa của khối ngoại đối với mã cổ phiếu đó.
• Thời hạn hiệu lực trong ngày: Toàn bộ lệnh thỏa thuận chưa được bên đối ứng xác nhận sẽ tự động hết hiệu lực khi kết thúc phiên giao dịch của ngày làm việc.

Tối ưu hóa giao dịch chứng khoán cùng Chứng khoán DSC

Thực hiện các giao dịch thỏa thuận khối lượng lớn đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về quy chế pháp lý, thủ tục hành chính và khả năng kết nối đối tác nhanh chóng.

Chứng khoán DSC mang tới giải pháp đồng hành toàn diện cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức:

• Dịch vụ Môi giới 1:1 chuyên nghiệp: Mỗi khách hàng được đồng hành trực tiếp bởi một chuyên gia tư vấn giàu kinh nghiệm, hỗ trợ tìm kiếm đối tác đối ứng, kết nối dòng tiền và hoàn thiện thủ tục giao dịch thỏa thuận an toàn, bảo mật.
• Nền tảng App DSC Trading: Cung cấp giao diện theo dõi sổ lệnh thỏa thuận trực quan, cập nhật biến động khối lượng giao dịch tức thời giúp nhà đầu tư nắm bắt nhanh hành vi của dòng tiền lớn.
• Chính sách phí giao dịch ưu đãi: Biểu phí giao dịch chứng khoán cạnh tranh chỉ từ 0,1%, tối ưu hóa hiệu quả sinh lời trên mỗi đồng vốn.

Nhà đầu tư có thể trải nghiệm dịch vụ tư đầu tư và mở tài khoản chứng khoán thông qua công nghệ định danh điện tử eKYC hoàn toàn trực tuyến chỉ trong 3 phút để sẵn sàng đón đầu các cơ hội đầu tư vượt trội.

Lời kết

Giao dịch thỏa thuận đóng vai trò quan trọng trong việc luân chuyển dòng vốn lớn một cách êm thuận, bảo vệ nhà đầu tư khỏi sự trượt giá và giữ vững tính ổn định cho thị trường tài chính. Việc nắm chắc quy định kỹ thuật trên sàn HOSE, HNX và UPCoM giúp nhà đầu tư tự tin hơn khi cơ cấu danh mục và phân tích hành vi của các nhà đầu tư lớn.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin kiến thức và hướng dẫn nghiệp vụ thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư nên tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn hoặc liên hệ công ty chứng khoán để được hỗ trợ cụ thể trước khi thực hiện các giao dịch chuyển nhượng khối lượng lớn.