Phân tích chuỗi giá trị ngành Xây Dựng Việt Nam

Trong hệ sinh thái kinh tế, ngành xây dựng không chỉ là đơn vị thi công những viên gạch đầu tiên mà còn là động lực thúc đẩy hàng loạt ngành nghề phụ trợ phát triển. Việc thấu hiểu chuỗi giá trị ngành xây dựng là chìa khóa để nhà đầu tư bóc tách sức khỏe của các doanh nghiệp, từ những "ông trùm" vật liệu ở thượng nguồn đến các nhà thầu hạ tầng ở hạ nguồn. Tìm hiểu ngay về chuỗi giá trị ngành xây dựng Việt Nam trong bài viết hôm nay của DSC.

Giai đoạn Đầu vào (Input)

Giai đoạn đầu vào là nền móng của toàn bộ chuỗi giá trị, nơi tập hợp các yếu tố về nguyên liệu, nhân lực và thiết bị. Đây là phân khúc có tính chu kỳ cao và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá hàng hóa thế giới.

Nguyên vật liệu xây dựng: Đây là thành phần chiếm tỷ trọng chi phí lớn nhất trong mỗi công trình. Nhóm này bao gồm thép, xi măng, đá xây dựng và các sản phẩm nhựa/nhựa đường.

• Thép: Những cái tên dẫn đầu như HPG (Hòa Phát), NKG (Nam Kim) đóng vai trò then chốt trong việc cung ứng thép thanh và thép hình.
• Xi măng: HT1 và BCC là hai đơn vị chủ lực, dù đang chịu áp lực về chi phí năng lượng nhưng vẫn giữ thị phần lớn.
• Đá xây dựng: Các doanh nghiệp sở hữu mỏ đá có vị trí gần dự án như DHA, KSB, CTI đang hưởng lợi thế tuyệt đối về chi phí vận chuyển.
• Nhựa và Nhựa đường: BMP (Nhựa Bình Minh) và PLC (Hóa dầu Petrolimex) cung cấp các giải pháp hoàn thiện và hạ tầng giao thông.

Nguồn lực nhân công và máy móc: Chi phí nhân công hiện có xu hướng tăng cao, đặc biệt là tại các dự án khu vực phía Nam để thu hút lao động trình độ cao. Bên cạnh đó, các phương tiện thi công hiện đại là yếu tố giúp các nhà thầu tối ưu hóa tiến độ và đảm bảo chất lượng công trình khắt khe.

Lưu ý rủi ro: Nhà đầu tư cần quan tâm đến rủi ro tăng giá vật liệu (đặc biệt là cát và đá) do tình trạng khan hiếm nguồn cung cục bộ. Biến số này có thể bào mòn biên lợi nhuận của các nhà thầu thi công nếu không có các điều khoản bù giá hợp lý.

Giai đoạn Chuẩn bị dự án và Đấu thầu

Trước khi một mét vuông đất được khởi công, dự án phải trải qua quy trình pháp lý và đấu thầu nghiêm ngặt. Đây là giai đoạn quyết định "khối lượng công việc" (Backlog) cho các doanh nghiệp xây dựng trong tương lai.

Quy trình đấu thầu hiện nay được thực hiện minh bạch qua các bước: Mời thầu, Dự thầu, Mở thầu và Đánh giá lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất ở giai đoạn này thường nằm ở thủ tục pháp lý và giải phóng mặt bằng. Đây là "điểm nghẽn" kinh điển khiến nhiều dự án bị đình trệ, ảnh hưởng đến dòng tiền của cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu thi công. Việc phê duyệt thiết kế kỹ thuật từ ý tưởng đến phối cảnh cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý.

Giai đoạn Thi công dự án (Execution)

Đây là khâu cốt lõi nơi các nhà thầu chuyển hóa vật liệu thành những công trình hữu hình. Quy trình thi công cơ bản luôn tuân thủ 3 giai đoạn: Nền móng, Xây thô và Hoàn thiện. Tuy nhiên, sự phân hóa năng lực giữa các nhà thầu đang tạo ra những cơ hội đầu tư khác biệt.

Nhóm xây dựng hạ tầng: Tập trung vào các dự án cao tốc, sân bay, cầu cảng. Các doanh nghiệp tiêu biểu như VCG, HHV, C4G, FCN, LCG và CTI đang nắm giữ khối lượng đơn hàng khổng lồ từ các dự án trọng điểm quốc gia.

Nhóm xây dựng dân dụng & Thương mại: Chuyên về chung cư, tòa nhà văn phòng và khu đô thị. Những cái tên như CTD (Coteccons) hay HBC (Hòa Bình) đang nỗ lực tái cấu trúc để thích nghi với bối cảnh mới.

Nhóm xây lắp điện và Giao thông thông minh: Đây là mảng ngách nhưng giàu tiềm năng với sự góp mặt của PC1, HDG hay các đơn vị giải pháp công nghệ như ELC, ITD.

Trong giai đoạn này, việc ứng dụng công nghệ BIM (Building Information Modeling) đã không còn là lựa chọn mà là xu hướng tất yếu. BIM giúp các doanh nghiệp giảm thiểu lỗi thiết kế, tối ưu chi phí vật liệu và quản lý vòng đời dự án một cách chuyên nghiệp nhất. Giai đoạn thi công kết thúc bằng việc nghiệm thu và quyết toán – bước quan trọng nhất để nhà thầu ghi nhận doanh thu và lợi nhuận thực tế.

Giai đoạn Sử dụng và Đầu ra (Output)

Sản phẩm của chuỗi giá trị xây dựng được phân hóa rõ rệt theo mục đích sử dụng, trực tiếp phản ánh nhu cầu của nền kinh tế:

• Bất động sản dân cư (Chiếm 19%): Các dự án nhà ở từ các chủ đầu tư uy tín như VHM, DXG, NLG, PDR.
• Bất động sản công nghiệp (Chiếm 12%): Hệ thống nhà xưởng, kho bãi phục vụ làn sóng FDI, dẫn dắt bởi KBC, SZC, IDC, VGC.
• Cơ sở hạ tầng (Chiếm 24%): Hệ thống đường xá, năng lượng và cầu hầm phục vụ giao thương và phát triển kinh tế vùng.

Kết luận

Chuỗi giá trị ngành xây dựng đang có sự phân hóa mạnh mẽ. Trong giai đoạn 2025-2026, cơ hội sẽ tập trung vào các doanh nghiệp sở hữu năng lực tài chính vững mạnh, khả năng quản trị chi phí tốt và giá trị Backlog lớn. Các mã cổ phiếu như CTD, VCG hay PC1 là những đại diện tiêu biểu cho khả năng đón đầu làn sóng tăng trưởng này.