Kiến thức

Trái phiếu chính phủ là gì? Phân biệt và ưu, nhược điểm

Trong bối cảnh thị trường tài chính có nhiều biến động, Trái phiếu Chính phủ luôn được nhắc đến như một "hầm trú ẩn" an toàn nhất nhờ sự bảo chứng tuyệt đối từ Nhà nước. Tuy nhiên, đây là loại tài sản có những đặc thù riêng về điều kiện tham gia và cơ chế vận hành mà không phải nhà đầu tư nào cũng nắm rõ.

Vậy cụ thể Trái phiếu Chính phủ là gì? Lợi suất trái phiếu tác động thế nào đến tâm lý thị trường và làm sao để tận dụng chỉ số này như một "kim chỉ nam" cho danh mục đầu tư cá nhân? Hãy cùng DSC đi sâu vào phân tích các loại trái phiếu phổ biến và quy trình giao dịch tại quầy để trang bị kiến thức vĩ mô vững chắc nhất cho lộ trình đầu tư của bạn

Trái phiếu chính phủ là gì?

Theo quy định tại Nghị định 01/2011/NĐ-CP, Trái phiếu Chính phủ là loại chứng khoán nợ do Bộ Tài chính phát hành nhằm huy động vốn cho ngân sách Nhà nước hoặc tài trợ cho các chương trình, dự án đầu tư công trọng điểm.

Về bản chất, đây là công cụ ghi nhận nghĩa vụ nợ của Nhà nước đối với người nắm giữ trái phiếu. Khi mua trái phiếu Chính phủ, nhà đầu tư đóng vai trò là chủ nợ, Chính phủ đóng vai trò là người vay có trách nhiệm thanh toán cả gốc và lãi khi đến hạn.

Đặc điểm cơ bản của Trái phiếu Chính phủ

Mệnh giá phát hành: Theo Nghị định 95/2018/NĐ-CP, trái phiếu Chính phủ có mệnh giá là 100.000 VNĐ hoặc là bội số của 100.000 VNĐ.
Hình thức tồn tại: Trái phiếu có thể được phát hành dưới dạng chứng chỉ vật lý, dữ liệu điện tử hoặc bút toán ghi sổ.
Độ an toàn tuyệt đối: Do được đảm bảo bởi uy tín của Nhà nước, đây được coi là loại tài sản không có rủi ro thanh toán (risk-free), là "vịnh tránh bão" an toàn nhất cho nguồn vốn của nhà đầu tư.
Mục đích phát hành: Huy động vốn để bù đắp thâm hụt ngân sách, đầu tư vào các công trình phúc lợi công cộng hoặc sử dụng như một công cụ để điều tiết chính sách tiền tệ.

>> Xem thêm:

Phân loại trái phiếu Chính phủ

Dựa trên các quy định hiện hành, Trái phiếu Chính phủ được phân loại chủ yếu dựa trên kỳ hạn và mục đích sử dụng vốn. Dưới đây là 3 loại Trái phiếu Chính phủ phổ biến mà nhà đầu tư cần nắm rõ:

Tín phiếu Kho bạc (Treasury Bills)

Đây là loại công cụ vay nợ ngắn hạn của Chính phủ, thường được phát hành để bù đắp những thiếu hụt tạm thời của ngân sách Nhà nước.

Kỳ hạn: Thường là 13 tuần, 26 tuần hoặc 52 tuần. Bộ Tài chính có thể điều chỉnh kỳ hạn linh hoạt theo tình hình thị trường nhưng không vượt quá 52 tuần (dưới 01 năm).
Đặc điểm: Do có kỳ hạn ngắn, tín phiếu kho bạc thường có tính thanh khoản rất cao và là công cụ quan trọng trong việc điều tiết chính sách tiền tệ.

Trái phiếu Kho bạc (Treasury Bonds)

Trái phiếu Kho bạc là loại chứng khoán nợ có kỳ hạn trung và dài hạn, được phát hành nhằm huy động vốn cho ngân sách hoặc cho các dự án đầu tư cụ thể.

Kỳ hạn: Từ 01 năm trở lên.
Đơn vị thanh toán: Có thể được phát hành và thanh toán bằng đồng Việt Nam (VNĐ) hoặc các loại ngoại tệ tự do chuyển đổi theo phương án phát hành được phê duyệt.
Đặc điểm: Đây là loại trái phiếu phổ biến nhất trên thị trường, mang lại nguồn thu nhập ổn định (lãi suất cố định) cho nhà đầu tư trong thời gian dài.

Công trái xây dựng Tổ quốc (National Construction Bonds)

Đây là loại trái phiếu đặc biệt, mang ý nghĩa huy động sức dân để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội quan trọng.

Kỳ hạn: Từ 01 năm trở lên.
Mục đích phát hành: Tập trung huy động nguồn vốn cho các công trình trọng điểm quốc gia, các hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân mà ngân sách thường xuyên chưa đáp ứng kịp.
Ý nghĩa: Ngoài mục đích đầu tư sinh lời, công trái còn thể hiện trách nhiệm và sự đóng góp của người dân vào sự phát triển chung của đất nước.

Lợi suất trái phiếu chính phủ

Lợi suất trái phiếu Chính phủ (Government Bond Yield) là tỷ lệ lợi nhuận mà nhà đầu tư nhận được từ việc sở hữu chứng khoán nợ do Nhà nước phát hành. Theo quy định tại Thông tư số 111/2018/TT-BTC, lãi suất này được tính theo tỷ lệ phần trăm dựa trên mệnh giá trái phiếu (thường là 100.000 VNĐ) và được thanh toán định kỳ theo thông báo chính thức trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).

Về phương pháp tính toán, số tiền lãi (trái tức) thực tế nhà đầu tư nhận được sẽ phụ thuộc vào từng kỳ hạn thanh toán cụ thể:

Đối với kỳ trả lãi đầu tiên (trường hợp kỳ đầu ngắn hơn kỳ chuẩn): Số tiền lãi = (Mệnh giá × Lãi suất danh nghĩa × Số ngày thực tế giữa ngày thanh toán mua và ngày trả lãi đầu tiên) : (Số kỳ hạn trả lãi trong một năm × Số ngày trong kỳ trả lãi theo giả định).
Đối với các kỳ trả lãi tiếp theo: Tiền lãi nhận được = (Mệnh giá × Lãi suất danh nghĩa) : Số kỳ hạn thanh toán lãi trong một năm.

Ưu và nhược điểm khi đầu tư trái phiếu chính phủ

Ưu điểm của trái phiếu chính phủ

Mức độ rủi ro thấp: Trái phiếu Chính phủ do chủ thể là Chính phủ phát hành và được đảm bảo bởi uy tín của Nhà nước (ngân sách nhà nước) nên mức độ rủi ro rất thấp.
Thông tin về trái phiếu được niêm yết công khai: Tin tức được cập nhật liên tục, hàng ngày trên Cổng thông tin điện tử của Sở Giao dịch chứng khoán.
Chọn lọc nhà đầu tư theo quy chuẩn: Trái phiếu Chính phủ không phải bất cứ chủ thể nào cũng có thể mua được. Khi mua trái phiếu Chính phủ nhà đầu tư sẽ thông qua hình thức đấu thầu hoặc trái phiếu sẽ được phát hành trực tiếp cho ngân hàng nhà nước. Từ cơ chế này mới chọn lọc được Nhà đầu tư đủ điều kiện để sở hữu trái phiếu chính phủ.

Nhược điểm của trái phiếu chính phủ

Lợi suất: So với các chủ thể phát hành trái phiếu khác hoặc các loại chứng khoán khác thì trái phiếu Chính phủ có lợi suất thấp hơn.
Cách đầu tư: Quy trình để đầu tư vào trái phiếu Chính phủ yêu cầu Nhà đầu tư phải đủ điều kiện theo Luật quy định thì mới có thể sở hữu.

Nhà đầu tư mua trái phiếu chính phủ ở đâu?

Người mua trái phiếu chính phủ có thể lựa chọn các phương thức như sau để mua trái phiếu chính phủ, cụ thể:

Sở giao dịch chứng khoán áp dụng phương thức giao dịch thỏa thuận đối với các giao dịch trên hệ thống giao dịch.
Các phương thức giao dịch thỏa thuận cụ thể:
- Giao dịch thỏa thuận điện tử: là hình thức người bán chào trái phiếu chính phủ dưới nhiều mức giá khác nhau, người mua có thể lựa chọn bất kỳ mức giá nào và thực hiện giao dịch mua ngay mà không cần có sự xác nhận lại.
- Giao dịch thỏa thuận thông thường: là hình thức các bên tự thỏa thuận với nhau qua bất kỳ phương thức nào (VD tin nhắn trong hoặc ngoài hệ thống) về các điều kiện giao dịch và cần báo cáo kết quả để xác lập giao dịch trên hệ thống.

Có nên đầu tư Trái phiếu chính phủ không?

Trong một danh mục đầu tư chuyên nghiệp, Trái phiếu Chính phủ luôn được ví như "vịnh tránh bão" an toàn nhất. Với mức sinh lời cố định, tính bền vững và sự bảo chứng tuyệt đối từ Nhà nước, đây là kênh đầu tư lý tưởng cho những nhà đầu tư có khẩu vị rủi ro thấp, ưu tiên bảo toàn vốn — đặc biệt là trong những giai đoạn thị trường chứng khoán có nhiều biến động khó lường.

Để tối ưu hóa hiệu quả khi tham gia vào kênh đầu tư này, đội ngũ chuyên gia tại DSC đưa ra những lời khuyên chiến lược sau:

Phân bổ tài sản thông minh (Asset Allocation): Thay vì "bỏ tất cả trứng vào một giỏ", bạn nên coi Trái phiếu Chính phủ là một lớp tài sản phòng thủ. Việc dành một tỷ trọng hợp lý (ví dụ 20-30% danh mục) cho trái phiếu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tổng thể, tạo sự ổn định cho tài sản ngay cả khi thị trường cổ phiếu lao dốc.
Đánh giá chu kỳ lãi suất: Giá trị và lợi suất của trái phiếu có mối quan hệ mật thiết với lãi suất thị trường. Nhà đầu tư cần theo dõi sát các báo cáo vĩ mô và xu hướng lãi suất của Ngân hàng Nhà nước để đưa ra quyết định giải ngân tại thời điểm có lợi suất hấp dẫn nhất.
Tận dụng công cụ hỗ trợ từ DSC: Việc phân tích các chỉ số vĩ mô và dự báo lãi suất đòi hỏi chuyên môn sâu. Nhà đầu tư có thể sử dụng tính năng tra cứu dữ liệu vĩ mô trên DSC ChatAI hoặc tham khảo các bản tin chiến lược định kỳ của DSC để có cái nhìn chính xác nhất về thị trường trái phiếu.

Kết luận

Tổng kết lại, Trái phiếu Chính phủ là kênh đầu tư có tính an toàn cao nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo toàn vốn và điều tiết chính sách tiền tệ quốc gia. Mặc dù lợi suất có thể thấp hơn so với cổ phiếu hay trái phiếu doanh nghiệp, nhưng sự ổn định và tính phi rủi ro khiến đây trở thành công cụ phòng thủ không thể thiếu trong một danh mục tài sản chuyên nghiệp.

>> Tài liệu tham khảo: